Begin jaren zeventig deed mijn moeder steevast elke zaterdag boodschappen bij de Spar, beheerd door een echtpaar en tevens onze buren. Ouderwetse toonbank van hout en op de rand van zelfbediening. Of de boodschappen al gedaan waren weet ik niet, maar op enig moment werd door mijn moeder tezamen met de vrouw van het echtpaar, die altijd achter de toonbank met de enige kassa stond, een sigaret gerookt. Jawel, dat kon toen nog gewoon: midden in de winkel. Haast was een onbekend woord, afrekenen gebeurde eens per maand, want we schreven het gewoon op en of het nog niet mooi genoeg was: de boodschappen werden ook nog eens keurig ingepakt en per bestelauto (het merk weet ik niet meer, maar het is vast een Renault 4 geweest) bezorgd (meer dan 100 meter zal het niet geweest zijn). Wat een tijd, kom daar nog maar eens om. Dat was de zaterdag en de zondag stond ook aardig vast: naar de kerk en daarna naar opa en oma en als het tegenzat ook nog naar een oude tante, die al sinds zaterdag de soep op het vuur had staan. Groentesoep met vermicelli is sindsdien nooit meer van het negatieve menu afgekomen.
Kijk heimwee en hang naar het verleden kun je altijd hebben; mijn jeugd in het landelijke Veenhuizen was ook onbezorgd, maar toch zou ik het willen plaatsen in de categorie jeugdsentiment, waaraan je, in combinatie met de top 2000 op de radio eind december, nog eens liefdevol terug kunt denken. Maar de tijden zijn veranderd. Postzegels kostten in die tijd nog 35 cent (let wel: fl. 0,35)! Ik zou het nu niet eens meer weten, sterker: mijn vrouw doet de kerstkaarten en ik ga er vanuit dat ze daarbij ook de decemberzegels aanschaft.
Tegenwoordig doe ik de boodschappen bij Albert Heijn, pak het snel in de boodschappenkratten (want die lopende band rolt maar door en als gevolg van de volgende klant die ook te veel boodschappen heeft dreigen mijn pakken melk in de knel te raken), in de auto er mee, naar huis en weer uitpakken.
De wereld is sneller geworden, anders, minder persoonlijk contact, maar je kunt het zelf zoeken, ook op je werk. Je kunt het alleen niet altijd van de ander verwachten.
Nu ook de Koningin in haar kersttoespraak waarschuwt voor de zogenaamde vriendensites als Hyves en de fysieke sociale netwerken ziet vervagen, is het de vraag of de communicatie vroeger beter was en of we ons zo vervreemden van onze sociale netwerken.
Dat er minder persoonlijk contact is wil niet zeggen dat er helemaal geen contact is. Sterker: de mogelijkheden voor het leggen van contact zijn enorm toegenomen. Door het digitale verkeer worden we sneller geïnformeerd dan vroeger: weten we veel sneller wat er zich bijvoorbeeld in China afspeelt en hoe het met de mensenrechten in Somalië is gesteld; worden we terecht of ten onrechte geïnformeerd over een weeralarm. En heeft u wel eens nagedacht over de TomTom of willekeurig een ander navigatiesysteem? Als je op een doordeweekse dag na elf uur ’s avonds met de auto in Berlijn aankomt is het prettig als er een systeem is dat je strak voor de deur van het hotel aflevert.
Was het vroeger met de communicatie zoveel beter; had je voldoende gelegenheid de berichtgeving van je buurvrouw te nuanceren of moest je maar geloven dat het verhaal van de vriend van de zwager van de vader van een kennis en daar weer een zus van over iets wat zich had afgespeeld in Noord Limburg en de buurvrouw aan jou vertelde waar was? Door gebrekkige berichtgeving is er in het verleden ook veel fout gegaan, veel verzwegen. Open, digitale communicatie is van deze tijd. En daar moeten we ons gelukkig mee prijzen.
Natuurlijk denk ik wel eens met weemoed terug aan die groentesoep met vermicelli, maar ik zou de mogelijkheden van digitale communicatie niet meer willen missen. En zolang er bibliotheken, kerken, sportverenigingen enz. zijn en wij er met z’n allen voor zorgen dat die goed bezocht blijven, houden we voldoende ontmoetingsplaatsen om fysiek met elkaar in gesprek te blijven.
Voor nu wens ik u een goede jaarwisseling.

Jan Hoogenberg, directeur Bibliotheek Noordwest Veluwe